De jaren 40

De oorlog gaat aan de school niet voorbij. Zie hier de vergadering van 17 september 1940:
"Daar de school voor brandschade is verzekerd op Beurs Polis en bij een eventueele brand in deze oorlogstijd geen uitkering kan geschieden daar dit een Engelsche Verzekering is, werd besloten dat het hoofd der school zou informeeren bij den heer Vos uit Nieuwolda als agent van de Utrechtsche Verz. Maatschappij hoe in deze te handelen. Tevens zou het verzekeringsbedrag verhoogd worden tot de som van ƒ 20.000,- n.l. ƒ 16.500,- voor het schoolgebouw en ƒ 3.500,- voor meubilair, en als de heer Vos zulks nog te laag mocht voorkomen dan nog maar met een paar duizend te verhoogen."

Notulen d.d. 21 november 1940. Er komt een nieuw vak bij: 'lichamelijke oefeningen'
"Nogmaals werd medegedeeld dat het leervak lichamelijke oefeningen moet aanvangen 1 Januari 1941, maar het hoe, waar en doorwien nog een mysterie was. Besloten werd om te trachten met de Openbare School samen te werken en een waarschijnlijk nog te houden conferentie met de Inspecteur af te wachten."

Details komen d.d. 16 december 1940 aan de orde:
"Het vak lichamelijke oefeningen moet worden gehouden in de klassen 1 en 2, 3 x 30 minuten, klassen 3 t/m 7, 2 x 15 minuten. Deze laatste klassen jongens en meisjes apart."

Binnengekomen in deze vergadering:
"Een schrijven van de Hoofd Inspecteur met een lijst van verboden boeken."

Een nieuw fenomeen was de schoolarts. Vergadering d.d. 11 maart 1941:
"Binnengekomen: Een schrijven van B. & W. der Gemeente Termunten om toelating tot onze school, een door de Gemeente te boenoemen schoolarts. Hierop ontspon zich een langdurige bespreking, en werd tenslotte met algemeene stemmen besloten, hierop afwijzend te beschikken."

Blijkbaar waren er meer scholen die niet zo veel moesten hebben van de schoolarts. Daarom stuurde de gemeente Termunten de scholen een nieuwe brief:
"... een schrijven van B. & W. inhoudende een uitnoodiging tot bijwoning eener vergadering op het Gemeentehuis op Vrijdag 30 Mei des namiddags 5 uur, alwaar door de schoolarts en den heer Bredman inlichtingen zouden worden verstrekt over de schoolartsendienst."

Na deze vergadering op het gemeentehuis stuurde de gemeente Termunten het bestuur een brief waarin zij haar verzocht om alsnog toe te treden tot de schoolartsendienst. Het hoofd der school deelde aan de gemeente mee dat het standpunt van het bestuur ongewijzigd was gebleven.

Het onderwerp 'schoolarts' zou nog jaren doorsudderen. In 1948 wordt er onder de ouders een enquete gehouden. De uitslag komt op de vergadering van 15 oktober 1948 aan de orde:
"Enquete schoolartsendienst: De uitslag is dat op 2 na de ouders er voor zijn. Het bestuur besluit zich aan te sluiten."

In 1941 wordt nog een nieuw vak geintroduceerd:
"... een schrijven van den Inspecteur om met ingang van 1 October 1941 Duitsch te leeren in het 7e leerjaar."

"Bij dezen deel ik U mede, dat de Secretaris-Generaal als leerboek van het Duits heeft aangewezen:
G.F.E. Blijdenstein en K.E. König,
Deutsches Lehr- und Lesebuch für die Niederländische Volksschule
Uitgave U.M. "Oceanus" N.V.
De invoering van het vak Duits in het 7e leerjaar dient nu onverwijld te geschieden."

De bezetting leverde meer problemen op. De bevoegdheden van het bestuur worden aangetast. Op de vergadering van 19 februari 1942 komt het volgende aan de orde bij binnengekomen stukken:
"Een schrijven van de schoolraad, naar aanleiding eener vergadering, ontvangen van het Departement van Onderwijs, Kunsten en Cultuurbescherming, waarin de aanstelling en ontslag van het Onderwijzend Personeel aan het Bestuur der Byzondere Scholen kon worden ontnomen, op zeer rekbaare gronden, en dan door den Secretaris Generaal zelf zou geschieden. Na een langdurige en ernstige bespreking werd eenparig , met volle instemming van het hoofd der school en de onderwijzeres besloten om in bovengenoemde gevallen, de gehoorzaamheid aan het Departement op te zeggen."

Tot 1943 is er geen probleem met bovenstaande verordening. Maar in 1943 wordt J.F. van Dijk ernstig ziek en moet er een plaatsvervangend hoofd der school komen. Bij een dienstverband van 3 maanden of langer moet toestemming gevraagd worden om een plaatsvervanger aan te nemen. Het bestuur besluit dan de heer Westerick aan te nemen voor 3 maanden minus één dag en dit contract dan steeds stilzwijgend te verlengen tot J.F. van Dijk weer beter is.

Vanaf 1942 wordt de ene na de andere verordening en mededeling aan het schoolbestuur gezonden. Hieronder een overzicht:

Januari 1942: Departement van Volksvoorlichting en Kunsten
"Hiermede verzoek ik U mij zoo spoedig mogelijk den tekst te doen toekomen van de redevoering 'Vaderlandsche Geschiedenis op de school', welke op bovenvermelde bijeenkomst (vergadering 29-01-1942) door den Heer J.F. van Dijk zal worden gehouden."

Januari 1942: Departement van Opvoeding, Wetenschap en Kultuurbescherming
"In opdracht van de Duitsche autoriteiten deel ik U mede, dat voortaan in de scholen iedere inzameling ten behoeve van Joden in welken vorm, tot welk doel ze geschiede, bij wie - docenten of leerlingen - de leiding er van beruste, achterwege dient te blijven. Dehalve is verboden het collecteeren ten bate van zending of missie onder de Joden, hetgeen op enkele plaatsen gebruikelijk was."

Februari 1942: Departement van Opvoeding, Wetenschap en Kultuurbescherming
"Eveneens is hun (ambtenaren, arbeiders etc.) het dragen van de uniformen der N.S.B., van haar nevenorganisaties en van de door den Rijkscommissaris erkende lichamen, gedurende de uitoefening van den dienst toegestaan, tenzij voor het verrichten van den dienst bepaalde uniformkleeding is voorgeschreven."

Maart 1942: Departement van Opvoeding, Wetenschap en Kultuurbescherming
"De Commissaris-Generaal voor Bestuur en Justitie verbiedt bij het onderwijs het gebruik van Joodsche, Marxistische, anti-Duitsche en/of anti-nationaal-socialistische literatuur, als ook van werken, geschreven door personen van aanvankelijk Duitsche nationaliteit, die, naar den vreemde uitgeweken, thans aldaar Groot-Duitschland en het nationaal-socialisme bestrijden."

April 1942: Departement van Opvoeding, Wetenschap en Kultuurbescherming
"Die stemming nu van ernstig herdenken (meidagen 1940) worde nergens verstoord door demonstraties, welke de bezettende macht zou kunnen opvatten als tegen haar gericht.
Wellicht ten overvloede, wensch ik in deze een ernstig beroep te doen op allen, die bij het onderwijs zijn betrokken, of verantwoordelijkheid daarvoor dragen, om vóór den 10den Mei een woord van vermaning te richten tot de schooljeugd en aan deze duidelijk te maken, dat een stille herdenking van hetgeen is geschied niet slechts de waardigste, doch tevens de eenig oorbare uiting van onze nationale gevoelens is."

Mei 1942: Departement van Opvoeding, Wetenschap en Kultuurbescherming
"U gelieve daarbij te overwegen, dat vooral de platen van de Waffen-S.S., die propaganda maken voor haar strijd tegen het bolsjewisme en voor het behoud van onze eigen, door het Christendom gevoede beschaving, van een strekking zijn, welke iedereen, jong of oud, die niet bewust de zijde van het communisme heeft gekozen, moet waarderen. De weigering, deze platen op te hangen, zou dan ook aanleiding kunnen geven tot een ook door U niet gewenschte opvatting omtrent Uw houding in dezen strijd. Wat betreft de platen van den Nationale Jeugdstorm, zoo zij Uw aandacht er op gevestigd, dat ze propaganda maken voor een jeugdorganisatie, welker programma punten bevat, die ook aan de leerlingen van Uw school sympathiek moeten zijn."

In de bestuursvergadering van 27 maart 1942 komt een vraag aan de orde, gedaan aan het hoofd der school, door een inwoner van Woldendorp, om plakkaten te mogen ophangen in de gang der school:
"Na een breedvoerige bespreking werd met algemene stemmen besloten, zulks niet toe te laten, en bij een eventueele toch doorvoering der vraag in daad, de plakkaten door het bestuur te doen verwijderen, omreden: dat de plakkaten niet dienstig zijn aan het Christelijk onderwijs, maar veelmeer daartegen ingaan en zulks ons om Gods wille niet mocht worden toegelaten."

Juni 1942: Departement van Opvoeding, Wetenschap en Kultuurbescherming
"De Duitsche autoriteiten hebben mij doen weten, dat - naar hun is medegedeeld - in verscheidene scholen Joodsche schoolfotografen worden toegelaten. Naar aanleiding hiervan meld ik U, dat zulks voortaan is verboden."

September 1942: Departement van Opvoeding, Wetenschap en Kultuurbescherming
"...bericht ik U, dat de Commissaris-Generaal (...) thans het gebruik bij het onderwijs van alle boeken van Joodsche schrijvers verbiedt."

Mei 1944: Gemeente Termunten
"Hierbij heb ik de eer U mede te delen, dat ingevolge eene beschikking van den Commissaris-Generaal voor Bestuur en Justitie van 26 April 1944, aan Uwe school mannelijke personen beneden den leeftijd van 30 jaar tot nader order niet meer voor het eerst mogen worden aangesteld."

De oorlog ging niet aan het schoolgebouw voorbij. Pakken stro lagen voor de ramen om inslag van granaatscherven te voorkomen. In de winter van 1944/45 was er een groot gebrek aan brandstof. Om brandstof te besparen werd tijdens de winter uitgeweken naar de openbare lagere school. De openbare en de christelijke lagere school gaven ieder een halve dag les. Na de bevrijding kon de school weer gebruikt worden en werden er weer - zij het in het begin onregelmatig - weer lesgegeven.

Omstreeks 1947 wordt de kleuterschool geïntroduceerd: Op de vergadering van 2 juli 1947 komt aan de orde:
"De voorzitter brengt aan de orde het punt kleuterschool. Hoe moet onze houding zijn ten opzichte van de op te richten Openbare of moderne kleuterschool - medewerken of niet? Dit naar aanleiding van bij hem ingekomen vragen en verzoeken. Het bestuur verklaart zich positief tegen medewerking van de op te richten kleuterschool. Willen enkele ouders toch hun kinderen er heen zenden dan doen zij dat voor eigen verantwoording."

In 1949 deelt wed. T. Smant aan het bestuur mee dat zij de school niet meer kan schoonmaken wegens ziekte van haar moeder. Wed. T. Smant is 24 jaar schoonmaakster geweest van de school.
Eind jaren '40 hield het bestuur ook korte vergaderingen in de open lucht. Zo kon zij met eigen ogen zien welke beslissingen er genomen moesten worden:
"Vergadering van het bestuur in de open lucht ter bezichtiging van schoolgebouw en terrein naast en achter de school. September 1947.
Genoemd terrein werd door het gemeentebestuur aangeboden om zoodoende meer ruimte (voor) te krijgen voor speeltuin. In principe werd besloten dit aanbod te aanvaarden."
"Vergadering in de open lucht van het schoolbestuur in Mei 1949. Besloten wordt een hek te plaatsen om het geheele schoolplein, zoodat de kinderen in hun spel niet de tuintjes kunnen betreden."